HaberlerHalk Sağlığı

Şarbon (Anthrax) Hastalığı

Hakan Dinçer, Veteriner Hekim

Hastalık ve Etken Hakkında Genel Bilgi

Şarbon hastalığı, bir bakteriye (bacillus anthracis) bağlı olduğu kesin olarak kanıtlanmış ilk hastalıktır. Çok eski bir zoonozdur. Mısır ve Mezopotamya kaynaklıdır. Dünya tarihinde hiçbir zaman veba, kolera, çiçek  gibi kitlesel insan ölümlerine yol açmamıştır. Şarbon kaynaklı en büyük salgın 1979-1984 yılları arasında  Zimbabwe’de görülmüştür; 10.000 kişi hastalığa yakalanmış ve bunlardan 182’si hayatını kaybetmiştir.

Hastalık  etkenin adı; insanlar da oluşturduğu cilt lezyonlarının siyah, kömüre benzer rengi nedeni ile eski Yunancada kömür anlamına gelen “anthrakis” sözcüğünden doğmuştur ( Kaynak: Martin GJ. In, Mandell, Douglas and Bennett’s Principles&Practice of Infect Dis, 8th Ed. 2015; 2391-409).

Bacillus anthracis; aerobik, gram pozitif, hareketsiz, çomak şekilli kapsüllü, spor özellikli bir bakteridir. Sporlar dış ortamlara, kuruluğa, soğuğa, ultraviyole ışınlarına, yüksek ve düşük ph derecelerine ve kimyasal dezenfektanlara karşı  oldukça dayanıklıdır. Sporlaşma aerobik koşullarda şekillenir. Antrax hastalığından ölen hayvanın  vücudu açılmadıkça spor oluşmaz. Vücut içinde kapsüllü vejetatif forma sahip etken kadavra açılınca hava ile temas eder etmez dayanıklı spor formuna dönüşmektedir.

Hayvanlarda Şarbon

Hastalık esas olarak sığır, koyun, keçi, manda ve develerde görülür. Bunun yanı sıra deve kuşlarında da deneysel olarak hastalık oluşturulmuştur. Hastalık ahırda veya merada antrax sporlarıyla bulaşık yem veya suyun alınmasıyla ortaya çıkar. Hasta hayvanların dışkı ve idrarları ya da  kesilmiş hayvanların kanlarıyla/atıklarıyla kontamine topraklar uzun yıllar etkenin sporlarını barındırır. Hastalık perakut,  akut ve subakut bir seyir izleyebilir. İnkubasyon süresi 1-14 gün arasındadır. Vücut sıcaklığının yükselmesi, dalağın şişmesi, kanın katran gibi koyu renk alması ile  pıhtılaşmaması, deri altı ve subseroz dokularda serohemorajik infiltrasyonların oluşması hastalığın tipik belirtileridir.

İnsanlarda  Şarbon

Hastalık insanlarda özellikle hayvancılığın yaygın olduğu bölgelerde, hasta hayvanların kesilmesi, derisinin yüzülmesi ve kontamine etlerin işlenmesi sırasında doğrudan temas sonucu cilt şarbonu, enfekte etlerin yeterince pişirilmeden yenmesi sonucu gastrointestinal şarbon ve ender olarak da sporların solunum yolu ile alınması sonucunda akciğer şarbonu şeklinde görülür. Endemik şarbon olgularının büyük çoğunluğunu cilt şarbonu oluşturur. En tehlikeli form ise biyolojik silah olarak da kullanılan akciğer şarbonudur. Dünyada her yıl 20 ila 100 bin insanda şarbon görüldüğü tahmin edilmektedir.

Hastalıkta Aşılama

B.anthracis sporları dış ortamlarda uzun süre canlılığını ve enfektivitesini koruduğu için tarımsal alanda şarbonun endemik bulunduğu bölgelerde korunmada en etkili yöntem hayvanların ve risk altında olan kişilerin aşılanmasıdır. Hayvanlarda kullanılan aşı canlı attenüe spor aşısıdır, enfeksiyonlara yol açtığı için insanlarda kullanılmaz. Günümüzde insanlarda kullanılan şarbon aşısı, hücre içermeyen ve protektif antijenden hazırlanan inaktif bir aşıdır.

Hastalığın Kontrolü

Şarbon sporlarının havaya salınımı sonrası enfeksiyon için en riskli dönem, sporların havada asılı kaldığı ilk saatler ve en fazla bir gündür (primer aerosolizasyon dönemi). Sonraki günlerde yere inen sporların yeniden havalanmasının (sekonder aerosolizasyon dönemi) hastalık gelişimi açısından az da olsa yeni bir risk oluşturacağı düşünülebilir. Bu durumda sporların yayıldığı yerlerin sporlardan arındırılması gündeme gelmektedir.

Yorum Yaz