HaberlerHalk Sağlığı

Tek Dünya-Tek Sağlık Düşüncesi Üzerine

 

Ali TAŞ, Veteriner Hekim, Dr.

“Tek Dünya Tek Sağlık” konsepti özellikle son yıllarda ortaya çıkan yeni zoonotik hastalıkların insan, hayvan ve çevre sağlığı ile uluslararası ticaret ve ekonomi üzerine oluşturduğu global etkilere bağlı olarak ABD ve AB’deki girişimler sonucunda gündeme gelmiştir. Tek Dünya Tek Sağlık yaklaşımı; insan, hayvan ve çevrenin optimal sağlığı ile yerel, ülkesel ve global olarak çalışan değişik disiplinlerin işbirliği faaliyetleri olarak önem kazanmış ve bunun sonucu olarak Amerikan Veteriner Hekimleri Birliği ile Amerikan Tabipleri Birliği arasında 2007 yılında tek sağlık konsepti kabul edilmiş, Avrupa Veteriner Hekimleri Federasyonu tarafından da benimsenmiştir.

Tek sağlık; yerel, bölgesel,ulusal ve küresel düzeyler ile ilgilenen, çok ortaklı, çok sektörlü, insanlar, hayvanlar, bitkiler ve bunların ortak ortamları arasında en iyi sağlık ve refah sonuçlarını elde etmek için çalışan disiplinlerarası bir yaklaşımdır

Dünyada insanlarda görülen zoonotik hastalıklar 2000 li yıllarda 200 civarında iken bu sayıya yeni viral, paraziter, bakteriyel, fungal hastalıklar gibi hastalıklar eklenmekte. İnsanların karşı karşıya olduğu ve son 30 yılda ortaya çıkan hastalıkların %70 den fazlası yeni veya yeniden önem kazanan Kırım Kongo Kanamalı hastalığı, SARS, BSE, Kuş Gribi, Kuduz, Tüberküloz gibi zoonotik kökenli hastalıklar. Gıda kaynaklı enfeksiyonlar büyük oranda hayvansal kökenli gıdalardan kaynaklanmakta. 2050’li yıllarda dünya nüfusunun 9 milyara ulaşacağı tahmin edilirken zoonotik hastalıkların milyonlarca insanı etkileyen küresel halk sağlığı tehditlerinden biri haline gelmesi gelecek açısından ciddi bir endişe kaynağı olmakta.

Enfeksiyon hastalıklarının değişen epidemiyolojisi ve buna neden olan global faktörler dikkate alındığında, halk sağlığı hizmetlerinin multidisipliner bir alan olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Halk sağlığında başarı ancak beşeri ve veteriner hekimlerin ulusal ve uluslararası düzeyde işbirliği yapmasından geçmekte.

Daraltılmış bir bakış açısıyla tanımlar isek tek sağlık, veteriner hekimlik ve halk sağlığını bir arada kapsar. Biraz geniş bir açıdan bakar isek bu defa; çevre sağlığı, ekoloji, veteriner hekimlik, halk sağlığı, beşeri hekimlik, moleküler biyoloji, mikrobiyoloji ve sağlık ekonomisi gibi diğer disiplinleri de saymak gerekir.

Yaşamakta olduğumuz gezegenimizin çevre sağlığı, kirlenme, kirlenme yolu ile insan ve hayvan sağlığının etkilenmesi, yeni bulaşıcı etkenleri ortaya çıkarabilecek ekosistemimizdeki değişmekte olan iklim koşulları, büyüyen nüfus için yeterli sağlık hizmeti, temiz bitkisel ve hayvansal gıda ve temiz içme suyu sağlanması ve sürdürülebilir gelişme sadece sağlık ile ilgili meslekler arasında değil konu ile ilgili bir çok meslek ve disiplini de ( ziraat ve çevre mühendisliği, çevre koruma ve ekosistem yönetimi, kırsal alan planlama ve geliştirme, şehir planlama, antropoloji gibi) birlikte çalışmaya zorlamaktadır.

Bu alan giderek günümüzde insan sağlığı (halk sağlığı) ve hayvan sağlığı = Tek Sağlık konseptinden; tek sağlık+çevre sağlığı+ gezegenimizin sağlığı konseptine evriliyor. Özellikle batı ülkelerinde üniversiteler, resmi ve sivil oluşumlar buna dönük yoğun çalışmalar yürütmekteler.

Gezegen sağlığı konsepti yakın zaman önce Rockefeller Vakfı Lancet Komisyonu tarafından geliştirilen bir kavram ancak bu yeni kavramda insan faktörü hayvan ve ekosistem faktörlerinden öne çıkarılmakta. Burada daha ziyade politik, ekonomik ve sosyal gibi insani sitemlere vurgu yapılmakta ve insanlığın geleceği açısından dünyanın doğal sistemlerinin insan neslinin gelişimi için sürdürülebilir güvenli limitler içerisinde tutulması hedeflenmekte

Tek Sağlık Düşüncesinin İlgi Alanları Nelerdir:
İnsanlar-hayvanlar arası ilişkiler
Sağlık profesyonelleri için yeni nesil bir mesleki eğitim
Çevirilerle de desteklenen araştırmalar
Yüksek kaliteli, kullanılabilir ve uygun fiyatlı güvenli gıda ve su temini sağlanması
Tarımsal üretim ve arazi kullanımı / toprak sağlığı
Doğal kaynaklar ve koruma
Hem bulaşıcı hem de kronik hastalıklar için hastalık sürveyansı, önleme ve yanıtı
Karşılaştırmalı Tıp: Kanser, obezite gibi insanlar ve hayvanlar arasındaki hastalıkların yaygınlığı ve diyabet
Sağlık meslekleri arasındaki ilişkilerde klinik tıp ihtiyaçları
Çevresel ajan tespiti ve yanıt
Afete hazırlık ve müdahale
Kamu politikası ve düzenlemesi
Global ticaret, ticaret ve güvenlik
İletişim ve sosyal yardım

Ülkemiz hem ticari ve turistik ilişkiler nedeniyle yoğun insan dolaşımı içerisinde bulunmakta hem de yaban hayatı göç yolları üzerinde olması nedeniyle riskli bir coğrafi bölgede bulunmaktadır. Tıp bilimleri fakültelerinden başlayarak tek sağlık ve ekosağlık konseptine uygun eğitim programlarına geçilmesi gelecek açısından çok önemlidir. Aynı önemin ilgili bakanlıklar tarafından göz önününe alınarak buna uygun örgütsel mekanizmaların zaman geçirilmeden kurulması gerekmektedir. Sivil toplum örgütlerine düşen ise toplumda bu konuda farkındalık yaratacak etkinlikler başlatıp durmaksızın devam ettirmektir.

KAYNAKLAR:

-Türk Tabipleri  Birliği  ve Türk Veteriner Hekimler Birliği’nin “TEK DÜNYA TEK SAĞLIK” Ortak Deklarasyonu, http://www.ttb.org.tr/haberarsiv_goster.php?Guid=6691bf7c-9232-11e7-b66d-1540034f819c#)

-A Comparison of Three Holistic Approaches to Health: One Health, EcoHealth, and Planetary Health,Lerner,H.,Berg,C., ,Frontiers in Veterinary Science, September 2017, Volume 4, Article 163

-One Health and EcoHealth: the same wine in different bottles?
François Roger, DVM, PhD, Alexandre Caron, DVM, PhD, Serge Morand, PhD, Miguel Pedrono, PhD, Michel de Garine-Wichatitsky, DVM, PhD, Veronique Chevalier, DVM, PhD, Annelise Tran, PhD, Nicolas Gaidet, PhD, Muriel Figuié, PhD, Marie-Noël de Visscher, PhD, and Aurélie Binot, PhD,Infect Ecol Epidemiol. 2016; 6: 10.3402/iee.v6.30978., Published online 2016 Feb 17. doi: 10.3402/iee.v6.30978

-What is One Health?-One Health Commission,
https://www.onehealthcommission.org/en/why_one_health/what_is_one_health/

Yorum Yaz