HaberlerMesleki GelişimTarım ve Toplum

En Yakın Dostumuz Köpek Nasıl Evcilleşti?

Ali TAŞ, Veteriner Hekim. Dr.

İnsan ve onun dört ayaklı dostu köpek ile olan ilişkisine dair sonu gelmez söylenceler insanlık tarihi boyunca durmaksızın süregeldi. Anlatılara, yazılara ve sonraları gelişen teknoloji ile de filmlere defalarca konu oldu. Bunların en yakınlarından biri 2018 Eylülünde Türkiyede gösterime giren Alfa Kurt isimli tarihöncesi konulu film, konuya Hollywoodvari bir yaklaşım getiriyor. İzleyenleriniz olmuştur; 20.000 yıl öncesinin Avrupasında yaralı bir kurt’a yardım eden genç Keda sonunda kurt ile ayrılmaz ikili olur ve böylece kurt insan ilişkisi başlar…

Köpeğin evcilleşmesi konusuna edebi yaklaşımların sonu gelmez kuşkusuz ama kurdun köpeğe evrimsel değişimine bilim insanları daha tutarlı yanıtlar arıyorlar.

Yanıtı aranan ilk soru ilk evcilleşmenin nerede ve ne zaman olduğuydu.

Bilim insanları şu andaki modern evcil köpeğin (Canis lupus familiaris) atasının 20.000 ile 40.000 yıl önce evcilleştirildiğini düşünüyorlar.

1975 yılında bir Rus arkeoloji timi bilim dünyasına Siberyadaki Altay dağlarında bir mağarada 33.000 yıl yaşında bir kurt kafatası bulduklarını duyurdu. 2011 yılında bu kafatası üzerinde yapılan anatomik çalışmalar, geniş dişlerin olması ve daha kısa burun bölgesinin bulunması nedeniyle bu fosilin bir kurt ve köpek hibridine ait olabileceği kanısına ulaştı. Bir başka deyişle modern köpeğin atasına ait bu güne kadar keşfedilen en eski örnek bulunmuş oldu.

Bu araştırma Rus Bilimleri Akademisinden Anna Druzkhova tarafından bir adım daha ileri götürülerek fosilin dişlerinde mitokondrial DNA nükleotit dizilim testine (DNA sequencing) tabi tutuldu. Sonuçlar bulunan fosilin kurtlarla ilgisi olmadığını ve daha çok Tibet Masif, Newfoundlands ve Siberian huski ile benzerlikler gösterdiğini ortaya çıkardı. Bu sonuç evcil köpeğin geçmişi hakkında bize biraz daha net bir bilgi veriyor.

Her ne kadar Rus bilim insanlarının duyurusu eski tarihleri gösterse de daha net ve konfirme edilmiş evcil köpek fosili Almanyada Bonn-Oberkassel deki mezarlıkta bulunan 14.000 yıllık buluntudur. Bir başka örnek ise erken Neolitik döneme (7000 ile 5800 yıl öncesi) ait Çin’in Henan Bölgesindeki Jihau’da bulunan bir diğer buluntudur.

2016 yılında bilim insanları İrlanda’da 5.000 yaşındaki bir köpek fosilinden yine paleogenomik teknikler kullanarak DNA nükleotit dizilim testi yolu ile köpeğin tek yerde değil, Doğu ve Batı Avrasya’da kurt popülasyonlarından bağımsız olarak evcilleştirildiğini iddia ettiler.

Oxford üniversitesindeki bilim insanları ise neolitik dönemde Avrupadaki yerel köpek popülasyonunun Doğu Asya’dan gelen göçmenlerin köpekleriyle yer değiştirmiş olabileceği varsayımını öne sürdüler. Bu konuda Science dergisinde Frantz ve arkadaşlarının yayınladıkları çalışmada bu iki ayrı evcilleştirmeye dair mitokondriyal DNA bulgularını yayınladılar. Bulgularına göre bu yerlerden biri Doğu Avrasya diğeri ise Batı Avrasya.

Bu arada henüz ortada Amerika kıtalarındaki köpeklere ilişkin tarihsel bir bilgi veya fosil bulgusu bulunmamakta.

Köpek her ne kadar kurttan evrilerek evcilleştiyse de kurt ile arasında önemli ayrılıklar var. Bilim insanları bir taraftan da bunları araştırıyor.

Bu ayrılıklara 2 örnek verelim:

  1. Köpekler hiper sosyalleşebilen hayvanlarken kurtlarda bundan eser yok. Araştırmacılar genetik açıdan köpeklerin insanlarla nasıl bu kadar sıkı bağ kurabildiklerini bulmak için çalışmalar yürütüyorlar.
  2. Evcilleşmenin etkisiyle köpekler kurtlar gibi ekip halinde hareket kaabiliyetlerini yitirmişler. Özellikle kurtlar avlanma sırasında ekip halinde hareket ederken doğada yabani halde yaşayan köpeklerde gıdaya ulaşmada herhangi bir ekip davranışı görülmemekte.

İnsan ile köpeğin nasıl bu derece yakınlaşabildiği, köpeklerin evcilleşme sürecinde nasıl bir evrim geçirerek insanların hareketlerini okuyabilme bilişsel yeteneğini kazandığı da başka bir çalışma konusu.

Bir diğer konu ise köpekle insan arasındaki bağ. Bu güçlü “dostluk” bağı için çok şey söylenebilir ama bu bağın nasıl oluşabildiği de ayrı bir soru olarak bilim insanlarının masasında çözülmesi gereken sorular arasında sırasını beklemekte. Bu konuda çalışan bilim insanları; köpek ve insanın birbirlerinin gözlerinin içine doğrudan baktıklarında bu güçlü sosyal bağı oluşturduklarına dair bulgulara ulaştılar. Sevgi dolu bakışlar insan beyninde oksitosin hormonunun salgılanmasını tetiklemekte ve bunun sonucu olarak da insan – köpek duygusal bağı güçlenmekte. Köpekler, uzun evcilleşme süreçlerinde anne bebek arasındaki duygu bağını oluşuran oksitosin hormonun etkisini bir şekilde öğrenip insanlarla olan ilişkilerini güçlendirdiler. Anne ve çocuğun birbirlerine bakışı, birbirlerine bağlanma, o anda yoğunlaşan sevgi patlaması, ardından annenin çocuğu beslemesi, çocuğun mutluluk duyması, annenin mutluluk duyması… Bu neredeyse bütünüyle Oksitosinin ortaya çıkardığı pozitif bir döngü mekanizması. Oksitiosinin nasıl olup da farklı türlerdeki benzeri bir etki yarattığı başka bir araştırma konusu. Türler arası oksitosin yolu ile güçlü sosyal bağlantı evrimi sadece köpek cephesinde değil insan tarafında da olmuş olabilir ? Bu da bilinmezler arasında şimdilik.

İnsanlar ara vermeksizin insan köpek dostluğuna dair edebi ve kültürel ürün üretmeye devam edip dururken köpeğin evcilleşme serüvenine dair bilim insanlarının çalışmaları da devam edip gidecek. Bir köpeği olan şanslı kişiler ise arada bir, bu küçük sevimli dostlarının gözlerinin, gözlerinin en diplerine bakarak birbirlerini ne kadar çok sevdiklerini sessizce dile getirmeye devam edecekler.

KAYNAKLAR:

  1. Stromberg,J., This 33,000-Year-Old Skull Belonged to One of theWorld’s First Dogs, https://www.smithsonianmag.com/science-nature/this-33000-year-old-skull-belonged-to-one-of-the-worlds-first-dogs-763615/
  2. NEWS, STONY BROOK, N.Y., July 18, 2017, https://news.stonybrook.edu/news/general/2017_07_18_Study_Reveals_Orgin_of_Modern_Dog 
  3. Hirst, K. K., Dog History: How and Why Dogs were Domesticated, https://www.thoughtco.com/how-and-why-dogs-were-domesticated-170656
  4. Laurent A. F. et al.,Genomic and archaeological evidence suggest a dual origin of domestic dogs, Science  03 Jun 2016:,Vol. 352, Issue 6290, pp. 1228-1231
  5. Pennisii,E., What makes dogs so friendly? Study finds genetic link to super-outgoing people, https://www.sciencemag.org/news/2017/07/what-makes-dogs-so-friendly-study-finds-genetic-link-super-outgoing-people
  6. Marshall-Pescini S. et al, Importance of a species’ socioecology: Wolves outperform dogs in a conspecific cooperation task, PNAS October 31, 2017 114 (44) 11793-11798;
  7. Hare B. et al., Social Cognitive Evolution in Captive Foxes Is a Correlated By-Product of Experimental Domestication, Current Biology, Volume 15, Issue 3, 8 February 2005, Pages 226-230
  8. Handwerk B., Dog Gazes Hijack the Brain’s Maternal Bonding System, https://www.smithsonianmag.com/science-nature/dog-gazes-hijack-brains-maternal-bonding-system-180955019/  

Yorum Yaz